Khác biệt không nằm ở chỗ ai chịu đựng giỏi hơn.
Chuyện đó là chuyện có người thứ ba. Và nó không chỉ có một kiểu.
Đây là một buổi học, không phải một buổi tư vấn ca riêng. Không ai bị hỏi chuyện của mình.
Tối 05/09, tôi ngồi lại 90 phút để nói cho hết một thứ đáng ra ai cũng phải được biết trước khi quyết bất cứ điều gì: chuyện này có mấy kiểu, mỗi kiểu bắt nguồn từ đâu, và kiểu nào thì còn đường đi tiếp.
Nói trước cho rõ. Đây là kiến thức, không phải phép màu. Bạn sẽ không ra khỏi buổi học với câu trả lời nên ở hay nên đi. Bạn ra khỏi buổi học với cách tự đọc tình huống, để lần sau ai khuyên gì, bạn biết lời khuyên đó hợp với kiểu nào.
Người dẫn: Nguyễn Tú Oanh, Thạc sĩ Tâm lý, hơn 10 năm tham vấn và đào tạo, Chuyên gia khai vấn quốc tế liên đoàn ICF. Tối đó tôi sẽ nói rõ chỗ nào là nghiên cứu có nguồn, chỗ nào là quan sát nghề của riêng tôi.
“Mười người khuyên là mười đường. Mà ai cũng nói bằng giọng rất chắc.”
Có một chuyện xảy ra với gần như tất cả những người tìm đến tôi sau khi biết sự thật. Họ đọc. Đọc rất nhiều. Đến bài thứ mấy chục thì bắt đầu thấy lạ: bài nào cũng nói chắc nịch, mà lời khuyên thì đá nhau. Bài này bảo phải nói ra hết cho rõ ràng. Bài kia bảo im lặng quan sát thêm. Bài nữa bảo dứt khoát đi cho xong.
Phải rất lâu sau tôi mới nói với họ điều đáng ra họ phải được biết từ đầu. Những bài đó không mâu thuẫn với nhau. Chúng đang nói về những kiểu khác nhau. Chỉ là không bài nào chịu nói ra là nó đang nói về kiểu nào.
Còn người trong nhà thì cho đúng hai lựa chọn. Tha thứ đi. Hoặc bỏ đi. Cả hai đều được nói bằng giọng rất chắc của người chưa bao giờ phải ở trong đó.
Rồi đến những thứ không ai nhìn thấy:
Vẫn cắm nồi cơm. Vẫn cười với hàng xóm. Cơn bão chỉ nổi sau mười một giờ đêm.
Đóng cửa, bật đèn, mở điện thoại ra đọc. Đọc xong nhẹ được chừng mười phút. Tối hôm sau lại ngồi đúng chỗ đó.
Không phải mất một người đàn ông. Là buổi sáng soi gương và không nhận ra người đang đứng đó. Người kiểm tra giờ về. Người đọc lại một dòng tin nhắn đến thuộc lòng.
Không nói với mẹ, không nói với em, không nói với đồng nghiệp. Vì kể ra là không rút lại được.
Chưa ai dạy người ta cách đứng trong những tuần đầu tiên ấy. Vậy mà ai cũng mặc định là phải làm đúng ngay từ lần đầu, một mình, lúc ba giờ sáng, trong lúc đau nhất đời.
Cái làm người ta kiệt sức không phải là chưa biết phải làm gì. Là đã làm rất nhiều, mà không biết mình đang làm cho chuyện gì.
Hai người. Cùng một câu chuyện. Cùng một mức phản bội.
Một người, vài tháng sau, ngủ được và đi làm lại được. Người kia, ba năm sau, vẫn còn kẹt trong cái đêm đó.
Người thứ hai không yếu hơn người thứ nhất. Tôi ngồi cùng cả hai kiểu người ấy, và thường thì người kẹt lại lâu hơn mới là người đã cố nhiều hơn.
Mãi tôi mới hiểu. Hai người đó không đứng trước cùng một thứ.
Nhìn từ ngoài thì giống hệt nhau: một người đàn ông, một người thứ ba, một cái tin nhắn. Bên trong là hai chuyện khác loại hẳn nhau, do hai nguyên nhân khác nhau, và cần hai cách đi khác nhau.
Một người biết mình đang đứng trước cái gì. Người kia không biết, nên đem một cách xử duy nhất áp lên mọi chuyện. Mà cách đó chỉ đúng với một kiểu.
Chưa ai ngồi trước mặt tôi để xin một lời hứa rằng hôn nhân sẽ được giữ. Họ xin một thứ nhỏ hơn nhiều, và chính đáng hơn nhiều: xin được biết mình đang đối mặt với cái gì.
Người ta hay tưởng phản diện của câu chuyện này là người thứ ba. Trong nghề, tôi thấy khác.
Thứ làm hỏng không có mặt mũi, không có tên trong danh bạ. Tôi gọi nó là Cái Vội.
Cái Vội không xui người ta làm điều ác. Nó chỉ giục người ta xử, khi người ta còn chưa biết mình đang xử chuyện gì. Nó bảo: đọc cho hết mọi bài trên mạng rồi làm theo bài đầu tiên nghe lọt tai. Hỏi cho ra bằng được mọi chi tiết. Chốt cho xong ai có lỗi.
Và đây mới là chỗ ác của nó. Những lời khuyên nó đưa ra đều đúng. Chỉ là đúng với một nhà khác.
Có một người đẩy điện thoại qua bàn cho tôi xem một tấm ảnh chụp màn hình. Tay run tới mức phải đặt máy xuống mặt bàn mới giữ yên được. Rồi hỏi tôi cái câu tôi đã nghe nhiều đến mức thuộc cả nhịp thở đi trước nó.
“Có phải tại con kia không cô?”
Rồi im một lúc. Rồi mới hỏi câu thứ hai, nhỏ hơn hẳn.
“Hay là tại tôi hả cô?”
Người ngoài tưởng đó là một câu. Trong nghề thì biết đó là hai câu khác nhau, và câu thứ hai mới là câu người ta thật sự mang tới.
Tôi không trả lời câu nào trong hai câu đó. Tôi hỏi lại mấy câu nghe như chẳng liên quan gì. Một trong số đó là câu này: quanh khoảng thời gian ấy, nhà mình có mất mát gì không.
Chị ấy im rất lâu. Rồi kể về cái tang chín tháng trước đó. Thứ mà suốt bao nhiêu tháng chị ấy chưa một lần nối vào chuyện này.
Hỏi xong ba câu thì tôi biết chuyện nhà chị ấy thuộc kiểu nào.
Một điều tôi phải nói trước khi đi tiếp. Người tôi vừa kể không phải một người cụ thể. Đây là hình ảnh tổng hợp, dựng lại từ những gì lặp đi lặp lại trong hơn 10 năm tham vấn và đào tạo của tôi. Những người khác nhau về tuổi, về nghề, về hoàn cảnh, mà giống nhau đến lạ ở chỗ họ hỏi gì trước và hỏi gì sau. Tôi kể như vậy để không một ai bị nhận ra.
Cùng một cái nút thắt, người gỡ được là người nhìn ra nó thắt kiểu gì rồi mới kéo. Ai cũng kéo theo đúng một kiểu thì nút nào cũng thành nút chết.
Đó là toàn bộ lý do buổi tối 05/09 có mặt.
Trong tài liệu lâm sàng quốc tế, chuyện này được mô tả thành nhiều kiểu tách bạch, mỗi kiểu mang một thông điệp khác nhau về cuộc hôn nhân, và mỗi kiểu có một hướng làm việc khác nhau.
Tôi sẽ nói rõ điều này ngay trong buổi học, và nói luôn ở đây: cách phân loại này đến từ hơn 25 năm hành nghề của một nhà trị liệu, không phải từ một nghiên cứu đối chứng. Nó rất hữu ích để có từ ngữ gọi tên, nhưng nó chưa từng được kiểm định thực nghiệm. Tôi đưa nó ra kèm đúng cái nhãn đó, không tô cho nó vẻ khoa học mà nó không có.
Đây là chỗ có nghiên cứu thật, và là chỗ đổi cách nhìn nhiều nhất.
Trong nhóm người đã ly hôn ở Mỹ, khoảng 80% nói cuộc hôn nhân tan vì dần mất cảm giác gần gũi và được trân trọng. Chỉ khoảng 20 đến 27% nhắc tới chuyện có người thứ ba như một phần nguyên nhân.
Con số đó không xoá trách nhiệm của bất kỳ ai. Hành vi vẫn là lựa chọn của người đã làm ra nó. Nó chỉ nói một điều: thứ hay giết một cuộc hôn nhân, và thứ làm người ta đau nhất, thường không nằm cùng một chỗ.
Nhưng ở Việt Nam thì con số lại khác hẳn. Có một nghiên cứu trên 438 người Việt đã ly hôn, ba tỉnh đại diện ba miền, danh sách do Tòa án cung cấp, cho ra một con số ngược hẳn với con số của Mỹ. Đó là phần tôi để dành nói kỹ trong buổi học, vì nó đổi cách bạn nhìn chính mình.
Mười hai chỗ, trong 70 phút nội dung và 20 phút hỏi đáp.
Tôi không xây một buổi 90 phút trên cảm nhận cá nhân. Dưới đây là nguồn, và tôi nói rõ mỗi nguồn mạnh yếu ở đâu.
| Nguồn | Cỡ mẫu | Dùng để nói điều gì |
|---|---|---|
| Nghiên cứu thực trạng ly hôn ở Việt Nam, Tạp chí Khoa học Xã hội số 1/2018, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam | 900 người từng kết hôn, trong đó 438 người đã ly hôn, ba tỉnh ba miền, danh sách do Tòa án cấp quận huyện cung cấp | Người Việt ly hôn vì lý do gì, và người Việt nghĩ gì về chuyện tha thứ |
| Nghiên cứu theo dõi 5 năm sau trị liệu của Marín, Christensen và Atkins, 2014 | 19 cặp, nằm trong một thử nghiệm ngẫu nhiên 134 cặp | Điều gì thật sự dự báo một cặp đi tiếp được. Cỡ mẫu nhỏ, tôi sẽ nói rõ giới hạn này khi trình bày |
| Nghiên cứu của Gigy và Kelly, dẫn lại trong công trình của John Gottman | Người đã ly hôn tại Mỹ | Con số 80% và 20 đến 27% ở phần trên |
| Phân loại lâm sàng của Emily M. Brown, xuất bản 2001 | Hơn 25 năm hành nghề trị liệu và hòa giải gia đình | Các kiểu và hướng làm việc. Là mô hình lâm sàng, chưa qua kiểm định đối chứng |
| Nghiên cứu của Glass và Wright, 1985 | 300 người | Trục cảm xúc, thể xác và kết hợp. Kiểu kết hợp gắn với mức bất mãn cao nhất ở cả hai giới |
Trong buổi học, mỗi lần đưa một con số tôi sẽ nói kèm nó đến từ đâu và nó yếu ở chỗ nào. Đó là cách duy nhất tôi biết để bạn không bị dẫn đi bởi một con số nghe hay mà không ai kiểm được.
Thạc sĩ Tâm lý · Chuyên gia khai vấn quốc tế liên đoàn ICF · Nhà sáng lập Happy Life Institute
Việc đầu tiên nên làm là kiểm xem người đó có thật không. Bạn bấm sang, xem có phải người bạn vẫn theo dõi lâu nay không, rồi hãy quyết định.
“Cảm ơn cô, đúng là gian nan thật nhưng nếu không cố lại gian nan hơn. Cũng nhờ vào những kiến thức của cô mà em cũng sáng tỏ hơn nhiều. Tuy là đau nhưng đó là sự thật, không chấp nhận sự thật sẽ còn đau hơn.”
Nguyễn Thị TuyếtKhách hàng Coaching 1:1“May mà em gặp chị. Hiện tại vợ chồng em rất hạnh phúc, tài chính giờ chồng cũng đưa cho em rồi. Hằng ngày chúng em nhắn tin cho nhau như lúc mới yêu vậy đó. Rồi anh ấy gần gũi con cái nhiều hơn.”
Nguyễn ThươngKhách hàng Coaching 1:1Nói cho công bằng: những lời trên là của học viên các khoá khác, không phải của buổi học này, vì buổi này chưa từng chạy. Kết quả của mỗi người mỗi khác. Tôi để đây để bạn biết tôi làm việc thế nào, không phải để hứa bạn sẽ được như vậy.
Chủ đề này là chủ đề người ta giấu với cả người thân. Nên phòng học có luật riêng, và tôi nói trước để bạn không phải đoán.
Từ đầu đến cuối. Tôi không nhìn thấy bạn, và không ai trong phòng nhìn thấy bạn.
Thành bất cứ tên nào. Một chữ cái cũng được. Tôi hướng dẫn cách đổi ngay đầu buổi.
Không điểm danh, không gọi tên ai. Câu hỏi gửi ẩn danh, thư ký đọc hộ, không đọc tên người gửi.
Bản ghi chỉ có phần tôi nói và phần slide.
Nội dung chuyển khoản chỉ hiện mã đơn. Hoá đơn ghi tên chương trình, không ghi chủ đề.
Dành cho tối hôm đó con ốm, hoặc có người về sớm hơn dự tính.
Đây không phải chuyện tôi mới nghĩ ra cho trang này. Trong lớp gần nhất, câu đầu tiên tôi nhắn cho cả phòng là “các bạn đặt tên nhé, thay màn hình mờ nha”.
Trong các lớp trước của tôi luôn có người chưa từng vào một phòng Zoom nào. Tôi viết ra từng bước để bạn biết trước chuyện gì sẽ xảy ra.
Vướng ở bất kỳ bước nào thì nhắn Zalo 0935.089.268. Nếu bạn vẫn không vào được và lỡ buổi học vì lý do kỹ thuật, chúng tôi hoàn lại tiền và vẫn gửi bản ghi. Bạn không mất gì.
Có một câu hỏi tôi biết nhiều người đang nghĩ mà gần như không ai hỏi ra. Không phải “buổi học có hay không”. Là “nếu có người cầm điện thoại tôi lên thì họ đọc được gì”.
Có một câu tôi biết nhiều người đang nghĩ mà ngại hỏi. Nên tôi nói trước.
Trên kênh của tôi, tôi nói về hiện tượng. Ai nghe cũng được, và tôi vẫn sẽ giữ nó miễn phí như nhiều năm nay.
Tối 05/09 thì khác. Tối đó tôi không nói về hiện tượng nữa. Có phần bạn tự làm ngay tại chỗ. Có phần hỏi đáp mà tôi phải trả lời thật, cho một người đang ở trong chuyện đó, chứ không phải trả lời cho khán giả.
Việc đó có chuẩn bị, có tài liệu, và có người chịu trách nhiệm chuyên môn về từng câu nói ra. Tôi không làm được việc đó ở chế độ miễn phí, và tôi cũng không muốn làm nửa vời rồi để bạn yên tâm sai chỗ.
299 nghìn không phải giá của kiến thức. Nó là giá của một lời hẹn với chính bạn.
Không có gói nào phải mua thêm để hiểu hết buổi học.
Một. Hết buổi học, nếu bạn thấy 299 nghìn này không đáng, nhắn Zalo trong 24 giờ. Tôi hoàn đủ, không hỏi một câu nào. Bạn không phải giải thích, không phải chứng minh, không ai níu bạn lại.
Hai. Bản ghi buổi học vẫn là của bạn, kể cả khi bạn đã lấy tiền về. Tôi không đòi lại thứ đã trao.
Ba. Nếu trong buổi học bạn nhận ra điều mình đang mang nặng hơn khuôn khổ một buổi chia sẻ, nhắn cho tôi. Tôi hoàn tiền và chỉ cho bạn chỗ phù hợp hơn. Tôi không giữ tiền của một người đang cần một chỗ khác.
Tôi không muốn bạn biết vào phút thứ tám mươi ba.
Ba phút cuối buổi tôi có nói về việc học tiếp: một buổi làm việc riêng với tôi, gọi là Phiên Định Vị, dành cho ai muốn soi kỹ ca của mình. Giá 1.000.000đ.
Bạn nghe hay tắt máy đi ngủ lúc đó đều được. Phần kiến thức đã xong trước rồi, và tôi sẽ nói rõ khi nào nó xong.
Tôi ghét cái cảm giác ngồi nghe một buổi hay rồi cuối cùng hoá ra cả buổi chỉ để dẫn tới một cái giá. Nên tôi để cái giá đó lên đây, ngay từ đầu, cho sòng phẳng.
Tôi tự loại một số người ra khỏi buổi học của mình, và tôi nói rõ vì sao.
Nếu trong nhà đang có bạo lực, đe doạ, hoặc kiểm soát ép buộc, thì việc đầu tiên là an toàn, không phải hàn gắn. Với những trường hợp đó, mọi kỹ thuật giữ gìn hôn nhân đều phản tác dụng, vì chúng đặt trách nhiệm hoà giải lên vai người đang bị tổn thương. Chỗ cần tìm là người thân đáng tin và cơ quan chức năng nơi bạn ở.
Nếu có lúc bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, xin nói ra với một người thân đáng tin và tìm một chuyên gia tâm lý lâm sàng. Khi có nguy cơ đến tính mạng, gọi cấp cứu 115.
Heartline 0935.089.268 là đường dây chăm sóc, không phải đường dây khẩn cấp.
Và một câu nữa tôi sẽ nói tối đó, nói luôn ở đây: có những cuộc hôn nhân mà kết thúc là phương án tốt hơn. Buổi học này không phải để thuyết phục ai ở lại.
Hiểu vì sao một người đi ra ngoài không có nghĩa là chuyện đó đúng. Hành vi luôn là lựa chọn của người thực hiện.
Họ làm rất nhiều. Chỉ là làm cho một chuyện khác với chuyện đang xảy ra trong chính nhà mình.
Tối thứ Bảy 05/09, 20h00 đến 21h30. Cổng đăng ký đóng lúc 22h00 thứ Năm 03/09.
Giữ chỗ, 299.000đP.S. Toàn bộ sự thật của buổi này gói lại: 90 phút trên Zoom, tối thứ Bảy 05/09, từ 20h00 đến 21h30, 299.000đ trả một lần. Nội dung là kiến thức nền về các kiểu ngoại tình, mỗi kiểu bắt nguồn từ đâu, và kiểu nào còn đường đi tiếp. Ba phút cuối tôi giới thiệu Phiên Định Vị 1:1, bạn tắt máy lúc đó cũng không mất phần nào của bài. Không cần bật camera, không ai bị gọi tên, không ghi hình người tham dự.
P.S. 2 Có một nhóm người tôi nghĩ tới nhiều nhất khi soạn buổi này. Những người đã xem tôi trên YouTube và Facebook nhiều năm, đã lấy được vài thứ từ đó, mà chưa từng đăng ký gì. Không phải vì tiếc 299 nghìn. Mà vì đã thấy quá nhiều thứ trên mạng hứa hay rồi vào mới biết là bán hàng. Tôi hiểu chỗ ngần ngại đó, nên tôi viết trang này theo kiểu nói trước hết mọi điều: giá bao nhiêu, kéo dài bao lâu, ai dẫn, có bán gì không, và bán vào phút nào.
